ภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบกับการตั้งครรภ์ (PCOS and fertility)

อัปเดตเมื่อ 26 พ.ค. 2564

ถุงน้ำรังไข่หลายใบ หรือ PCOS (Polycystic ovary syndrome) เป็นความผิดปกติของฮอร์โมนระบบสืบพันธุ์ที่พบได้บ่อยที่สุดคือพบได้สูงถึง 5-10% ของหญิงวัยเจริญพันธุ์ เป็น 1 ใน 3 ที่เป็นสาเหตุทำให้เกิดภาวะมีบุตรยากจากที่ไข่ไม่ตก (Anovulatory infertility) แล้วภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบคืออะไร? เมื่อไหร่ควรสงสัยว่ามีภาวะ PCOS ? PCOS รักษาอย่างไร? แล้วถ้าคนที่เป็น PCOS อยากมีลูกต้องทำอย่างไร? วันนี้เราจะไปหาความรู้กันค่ะ



PCOS เกิดจากสาเหตุใด?

สาเหตุของการเกิด PCOS ยังไม่เป็นที่ระบุชัดเจน บางการศึกษาเชื่อว่ามีส่วนจากพันธุกรรม รวมถึงเชื้อชาติและสิ่งแวดล้อม โดยมีความผิดปกติของหลายระบบเกี่ยวพันกันเป็นลูกโซ่ แต่ความผิดปกติหลักที่พบคือ ภาวะดื้อต่ออินซูลิน (Insulin resistance)และภาวะฮอร์โมนเพศชายสูง (Hyperandrogenism)

ส่งผลให้การทำงานของฮอร์โมนเพศผิดปกติ คือ LH, testosterone สูงขึ้น และ FSH ต่ำลง ซึ่งเชื่อว่ากลไกหลักที่ทำให้เกิดความผิดปกติของฮอร์โมนต่างๆ คือภาวะดื้ออินซูลิน (Insulin resistance) และ ฮอร์โมนเพศชายสูง (Hyperandrogenesis)


การวินิจฉัยของ PCOS อาศัยเกณฑ์ 2 ใน 3 ข้อคือ


1. ภาวะไข่ไม่ตกเรื้อรัง : อาจมีภาวะขาดประจำเดือน หรือ ประจำเดือนห่าง คือรอบเดือนมากกว่า 35 วัน หรือมีรอบเดือนน้อยกว่า 9 ครั้งต่อปี หรือ ประจำเดือนไม่มาติดกันเกิน 3 เดือนในคนที่ประจำเดือนเคยมาตามปกติ อย่างไรก็ตามอาจพบประจำเดือนมามาก มานานหรือมากระปิดกระปอยได้ในบางรายที่มีการหนาตัวของเยื่อบุโพรงมดลูกผิดปกติจากภาวะ Unopposed estrogen


2. มีฮอร์โมนเพศชายสูง โดยที่อาจจะแสดงอาการทางคลินิกหรือตรวจพบฮอร์โมนเพศชายในเลือดสูงอาการที่พบได้บ่อยคือ มีสิว ผิวมัน ขนดก ศีรษะล้านแบบเพศชาย (Androgen alopecia) โดยถ้าตรวจระดับ Total testosterone จะสูงกว่าปกติของผู้หญิง (20-80 นาโนกรัมต่อเดซิลิตร) แต่มักไม่เกิน 150 นาโนกรัมต่อเดซิลิตร


3. ตรวจตรวจคลื่นเสียงความถี่สูงทางช่องคลอด (Transvaginal ultrasound) พบว่ารังไข่มีถุงน้ำเล็กๆจำนวนมาก เรียงตัวกันที่ขอบนอกของรังไข่ มองดูคล้ายไข่มุก (String of pearls) โดยความผิดปกติทาง ultrasound อาจไม่ได้พบในทุกคน โดยสามารถพบได้ประมาณ 75% ของคนที่มีภาวะ PCOS โดยถุงน้ำรังไข่นี้ เป็นเหมือนอาการแสดงของของที่เป็น PCOS เนื่องจากการทำงานที่ผิดปกติของฮอร์โมน ไม่ได้เป็นสาเหตุของ PCOS


Credit from Beaches Obgyne



7 อาการสำคัญของ PCOS

อาการอื่นๆ ที่ทำให้สงสัยภาวะ PCOS คือ ภาวะมีบุตรยาก (Infertility) อ้วนลงพุง (central obesity) หรือ มีภาวะ metabolic syndrome หากใครมีอาการที่น่าสงสัยตามที่ได้กล่าวมาข้างต้น ควรรีบปรึกษาแพทย์เพื่อช่วยวินิจยืนยันทันที เนื่องจากแพทย์จะต้องทำการแยกสาเหตุสำคัญอื่นๆ ก่อนการวินิจฉัยว่าเป็น PCOS

“PCOS เป็นหนึ่งในสาเหตของภาวะมีบุตรยากที่พบได้บ่อย แต่หากเราสามารถปรับเปลี่ยนพฤติกรรมได้ ก็จะสามารถเพิ่มโอกาสในการมีลูกได้สำเร็จค่ะ”

PCOS กับการตั้งครรภ์


PCOS เป็นสาเหตุของภาวะมีบุตรยากที่พบบ่อยที่สุดสาเหตุหนึ่ง เป็นผลมาจากภาวะไข่ไม่ตกเรื้อรัง นอกจากนี้ภาวะอ้วนที่มักพบในคนที่เป็น PCOS ก็เป็นปัจจัยเสริมให้เกิดภาวะมีบุตรยากด้วย

ภาวะแทรกซ้อนระหว่างการตั้งครรภ์

คนที่ปัญหา PCOS จะเพิ่มความเสี่ยงต่อการเป็นเบาหวานขณะตั้งครรภ์ (Gestational diabetes) ความเสี่ยงต่อภาวะครรภ์เป็นพิษ รวมถึงคลอดก่อนกำหนดด้วย ผู้ที่มีภาวะ PCOS จึงควรตรวจวัดความดันโลหิตและตรวจ Oral glucose tolerance ก่อนตั้งครรภ์


การรักษา PCOS


1. การปรับเปลี่ยนวิธีการดำเนินชีวิตและลดน้ำหนัก (Lifestyle modification)

มีงานวิจัยยืนยันชัดเจน ว่าคนที่เป็น PCOS ที่มีน้ำหนักเกิน หากลดน้ำหนักเพียงแค่ 5-10% จะทำให้การตอบสนองต่ออินซูลินดีขึ้น ไข่ตกดีขึ้น ประจำเดือนปกติขึ้น ลดฮอร์โมนเพศชาย เพิ่มอัตราตั้งครรภ์และลดอัตราแท้งได้


อาหาร: การลดอาหารที่มีรสหวานมีความสำคัญมาก สามารถช่วยให้ภาวะดื้ออินซูลินดีขึ้น โดยงดอาหารที่มี High glycemic index เลือกกินอาหารที่เป็น low glycemic index มีงานวิจัยบางฉบับพูดถึง Ketogenic diet ว่าอาจมีประโยชน์ในการลดน้ำหนักในคนที่เป็น PCOS ได้อย่างมีประสิทธิภาพ